Szczepionka RSV w ciąży — ochrona noworodka od pierwszych dni życia

RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, brzmi niepozornie — u dorosłego wywołuje objawy podobne do letniego przeziębienia. Dla noworodka i niemowlęcia to jednak jeden z najgroźniejszych wirusów oddechowych. W Unii Europejskiej, Norwegii i Wielkiej Brytanii RSV odpowiada rocznie za hospitalizację ok. 250 000 dzieci poniżej 5. roku życia, z czego znaczną większość stanowią niemowlęta w pierwszym roku życia.

Dobra wiadomość: od 2025 roku kobiety w ciąży mogą w Polsce bezpłatnie zaszczepić się preparatem, który chroni ich dziecko od pierwszych dni życia — gdy niemowlę nie może jeszcze skorzystać ze szczepionki bezpośrednio przeciw RSV.

Czym jest RSV i kiedy niemowlę choruje ciężko?

Syncytialny wirus oddechowy krąży przez cały rok, ale zachorowania nasilają się jesienią i zimą, od października do marca. Prawie każde dziecko zetknęło się z RSV do drugiego roku życia. U starszych dzieci i dorosłych przebieg zazwyczaj przypomina zwykłe przeziębienie: kaszel, katar, gorączka — i wszystko mija po tygodniu.

Problem zaczyna się u najmłodszych. U niemowląt poniżej 6. miesiąca życia — szczególnie urodzonych przed terminem — RSV może wywołać zapalenie oskrzelików (bronchiolitis) lub zapalenie płuc wymagające hospitalizacji, podawania tlenu i stałego monitorowania.

Sygnały alarmowe u niemowlęcia, przy których należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub jechać na izbę przyjęć:

• przyspieszony lub płytki oddech, świszczący szmer podczas wdechu
• zapadanie się klatki piersiowej przy każdym oddechu
• epizody bezdechu — chwilowe zatrzymanie oddechu, szczególnie podczas snu
• wyraźna niechęć do jedzenia, bardzo ograniczone spożycie pokarmu
• siność lub szarawe zabarwienie warg, ust lub paznokci

Jak szczepienie matki chroni noworodka?

Mechanizm polega na tzw. biernej immunizacji. Po szczepieniu organizm matki produkuje przeciwciała przeciw RSV, które — jeszcze w czasie ciąży — przenikają przez łożysko do płodu. Noworodek rodzi się z gotową ochroną, zanim sam będzie w stanie wytworzyć własną odpowiedź immunologiczną.

Według wyników badania klinicznego III fazy MATISSE, cytowanych przez ekspertów Medycyny Praktycznej i polskich towarzystw medycznych, szczepionka Abrysvo podana w ciąży zmniejsza ryzyko hospitalizacji dziecka z powodu RSV:

• o 67,7% w pierwszych 3 miesiącach życia
• o 56,8% w pierwszych 6 miesiącach życia

Ochrona przed ciężkim przebiegiem choroby, wymagającym tlenoterapii lub pobytu na OIOM, wynosi odpowiednio 81,8% i 69,4%.

Szczepionka Abrysvo chroni dziecko przez całe pierwsze półrocze — dokładnie w tym czasie, gdy ryzyko ciężkiego zakażenia RSV jest największe i gdy niemowlę nie może jeszcze skorzystać ze szczepionki bezpośrednio przeciw RSV.

Kiedy szczepić się w ciąży?

Szczepienie RSV podaje się w III trymestrze ciąży. Zgodnie z zaleceniami polskich towarzystw medycznych (Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, Polskie Towarzystwo Neonatologiczne i in.) cytowanymi przez Medycynę Praktyczną, optymalnym oknem jest okres między 32. a 36. tygodniem ciąży.

Szczepienie w tym czasie pozwala na najefektywniejszy transfer przeciwciał przez łożysko. Mama zaszczepiona wcześniej — np. w połowie ciąży — może mieć niższy poziom przeciwciał w momencie porodu.

Przy okazji wizyty u ginekologa warto zapytać też o inne szczepienia zalecane w czasie ciąży — m.in. o Tdap (dawkę przypominającą przeciw krztuścowi, tężcowi i błonicy), która chroni noworodka podobną drogą biernej immunizacji i jest bezpłatna dla ciężarnych w POZ.

Jeśli Twój termin porodu przypada poza sezonem RSV lub masz szczególną sytuację zdrowotną, lekarz prowadzący ciążę (ginekolog lub POZ) zdecyduje, kiedy najlepiej wykonać szczepienie.

Kto może się zaszczepić bezpłatnie?

Bezpłatna szczepionka RSV w ramach refundacji NFZ przysługuje:

• Kobietom w ciąży — szczepionka Abrysvo jest refundowana w 100% na liście leków „ciąża+”. Potrzebna jest recepta na refundowaną szczepionkę.
• Osobom w wieku 65 lat i starszym — zarówno Abrysvo, jak i Arexvy są bezpłatne (refundacja 100%, lista „pacjent 65+”).

Dla osób w wieku 60–64 lata szczepionka Abrysvo jest dostępna z refundacją 50% — koszt dla pacjenta wynosi 408,86 zł.

Szczepienia RSV są w Polsce zalecane, nie obowiązkowe, i zostały ujęte w Programie Szczepień Ochronnych na rok 2025. Więcej o bezpłatnych szczepieniach profilaktycznych dla dorosłych 65+ znajdziesz w artykule Bezpłatne szczepienia dla seniorów 65+ w NFZ.

Jak krok po kroku uzyskać szczepionkę?

Procedura dla kobiety w ciąży jest prosta:

1. Porozmawiaj z lekarzem prowadzącym ciążę — ginekologiem lub lekarzem POZ. Poinformuj, że chcesz zaszczepić się przeciw RSV i zapytaj o optymalny termin.
2. Poproś o receptę na Abrysvo z refundacją 100% (lista „ciąża+”).
3. Odbierz szczepionkę w aptece — bezpłatnie na podstawie recepty.
4. Wróć do gabinetu: pielęgniarka lub lekarz poda szczepionkę domięśniowo, zazwyczaj w ramię.

Nie musisz szukać specjalnych punktów szczepień — szczepionkę RSV możesz dostać u swojego lekarza pierwszego kontaktu lub u ginekologa prowadzącego ciążę.

Czy RSV zagraża też niemowlętom urodzonym przez mamę bez szczepienia?

Jeśli mama nie zdążyła się zaszczepić lub poród nastąpił zbyt wcześnie, noworodek nie ma ochrony biernej. W takim przypadku — szczególnie gdy dziecko urodziło się przedwcześnie lub ma chorobę przewlekłą — lekarz może rozważyć profilaktykę za pomocą przeciwciał monoklonalnych (nirsewimab, dostępny w Polsce od 2025 roku w wybranych wskazaniach). O tej opcji decyduje neonatolog lub pediatra.

Ogólne zasady, które zmniejszają ryzyko zakażenia RSV w pierwszych miesiącach życia dziecka, są te same co przy innych wirusach oddechowych: regularne mycie rąk, unikanie kontaktu z osobami z objawami infekcji, odkładanie wizyt osób chorych u dziecka.

Pamiętaj: treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Jeśli u niemowlęcia obserwujesz trudności z oddychaniem, epizody bezdechu, siność warg lub wyraźnie ograniczone spożycie pokarmów — skontaktuj się natychmiast z lekarzem POZ lub udaj się na izbę przyjęć.